De sleutels

ancianos-en-soledad.jpg

De sleutels

Amsterdam, februari 2012

Het is kwart voor één. Ik heb net mijn broodje gegeten en sta klaar om naar mijn volgende cliënt te gaan. Het is dinsdag en ik bezoek vandaag voor het eerst een nieuwe cliënt. Gelukkig woont hij dichtbij: even de straat uit, de hoek om, en ik ben er.

Het is guur buiten. De winter komt eraan. Ik bel aan. Al snel gaat de deur open. Meneer woont op de eerste verdieping en wacht boven aan de trap. Langs de treden loopt een stoeltjeslift. Ik neem de trap en moet boven even op adem komen.

‘Goedemiddag, meneer.’

Ik zie hem denken: alweer een nieuw gezicht.

Binnen stel ik me voor. Meneer vertelt iets over zichzelf. Hij heeft een hersenbloeding gehad en praat daardoor moeilijk. Het kost me tijd om hem goed te verstaan. Ik woon inmiddels elf maanden in Nederland. Mijn Nederlands gaat steeds beter, maar ik moet soms nog zoeken naar de juiste woorden.

Dit kan een bijzondere middag worden.

Ik vraag meneer wat hij graag wil doen. Hij wil boodschappen doen. Hoewel het koud is en er sneeuw is voorspeld, gaan we op pad. Ik help hem zijn dikke jas aan te trekken. Daarna volgen de wanten, de muts en de sjaal.

Meneer neemt de stoeltjeslift naar beneden, waar zijn elektrische rolstoel klaarstaat. Hij stapt over en we vertrekken naar de supermarkt.

Een vrouw groet hem onderweg. Meneer kijkt haar na en vertrouwt me toe dat ze seks met hem wil. Verbaasd vraag ik hoe hij dat weet.

‘Maakt niet uit. Ik weet het gewoon,’ zegt hij.

In de supermarkt kopen we kaas, eieren, tomaten, mayonaise en nog wat andere boodschappen. Alles gaat in de mand aan de voorkant van zijn rolstoel.

‘Is dit alles wat u nodig heeft?’ vraag ik.

‘Nee, we moeten nog een kratje halen,’ mompelt hij.

‘Een kratje?’

Hij kijkt me aan alsof ik hem voor de gek houd.

‘Ja, pils natuurlijk. Bier.’

We gaan naar het bier. Meneer wijst een kratje aan en ik zet het onder op de rolstoel. Daarna halen we bij de bakker tien witte broodjes en gaan we nog even langs de slager. Meneer kiest filet americain uit.

Buiten is de wind nog kouder geworden. We nemen de kortste weg naar huis.

Bij de voordeur vraagt meneer:

‘Heb jij de sleutels?’

‘Nee, meneer. U heeft ze zelf.’

Hij kijkt me verontwaardigd aan.

‘Nee, die moet jij hebben. Dat weet ik zeker.’

Ik word zenuwachtig. We staan buiten in de kou voor een gesloten deur. Ik voel in al mijn zakken en kijk in mijn tas. De sleutels zijn nergens te vinden. We kunnen niet naar binnen.

Het is mijn tweede maand in de thuiszorg. Hoe moet ik dit uitleggen? Mijn Nederlands is nog niet zo goed als ik zou willen.

Ik bel aan bij de bovenburen, maar er doet niemand open. De straat is stil en verlaten. Niemand is buiten met deze kou.

Ik wil mijn werk bellen om hulp te vragen, maar dan merk ik dat mijn beltegoed op is. Ik vertel meneer dat ik bij de buren hiernaast ga aanbellen. Een jonge man doet open. In mijn gebrekkige Nederlands probeer ik uit te leggen wat er aan de hand is.

Dan gebeurt er iets onverwachts: hij antwoordt in vloeiend Spaans.

Ik moet lachen. Wat een toeval. Hij belt de slotenmaker en laat me zijn telefoon gebruiken om mijn werk te bellen. De slotenmaker kan pas over een uur komen. Mijn werk kent het probleem blijkbaar al, maar heeft geen oplossing. Er zit niets anders op dan wachten.

We staan samen voor de gesloten deur in de kou. Ik wrijf over de rug van meneer. Hij grinnikt.

‘Ha, lekker zeg.’

Misschien kunnen we via de achterkant naar binnen, stel ik voor. Meneer kijkt me aan en lacht opnieuw.

‘Ja, aan de achterkant is het vaak mooier dan aan de voorkant.’

Ik loop om het huizenblok heen en kijk of er een doorgang naar de achtertuinen is. Die is er niet. Als ik terugkom, staat meneer met zijn bovenbuurman te praten. Gelukkig kan de buurman de voordeur openen. We gaan naar binnen, naar het kleine halletje bij de traplift. Daar is het in elk geval warmer.

Meneer trekt zijn handschoenen uit.

‘Zal ik maar meteen een pilsje nemen?’ zegt hij lachend.

We raken aan de praat. Ik vertel dat ik uit Colombia kom en in de buurt woon, samen met mijn vriend, die filmmaker is. Meneer vindt het interessant. Hoewel praten door zijn afasie moeilijk voor hem is, kan hij me goed volgen.

Na een tijdje vraag ik of de voordeur dicht kan, zodat het niet meer tocht. We staan met z’n allen dicht op elkaar in het halletje. Ik ga op een traptrede zitten en bel mijn vriend. Niet veel later wordt er op de deur gebonkt: hij is er.

Mijn vriend stelt zich voor aan meneer. Meneer heeft er zichtbaar plezier in. We zijn nu met meer mensen bij elkaar.

De tijd gaat langzaam voorbij. Dan horen we boven ons de deurbel. De slotenmaker is er. Mijn vriend doet open. Een jonge man staat voor de deur.

‘De slotenmaker, meneer. Wat kan ik voor u betekenen?’

‘Heel veel,’ zeg ik. ‘We kunnen niet naar binnen. De sleutels zijn weg.’

‘Komt goed, mevrouwtje.’

We gaan naar boven. De slotenmaker werkt vakkundig en heeft de deur snel open. Wat zijn we blij dat we naar binnen kunnen. We zijn verkleumd; aan deze kou ben ik nog niet gewend.

Binnen is meneer opgewekt. Hij vraagt mijn vriend het kratje bier naar boven te brengen. Even later staat het in de keuken.

Dan wijst meneer naar het sleutelrekje naast de voordeur.

‘Kijk, daar hangen ze. De sleutels!’

Ik kijk naar het rekje en vraag me af hoe we zonder sleutels zijn vertrokken.

Er wordt op de deur geklopt. Het is de bovenbuurman, die komt informeren of alles goed is. Meneer nodigt hem uit om binnen te komen.

Langzaam verandert de situatie. Wat begon als een probleem voor een gesloten deur, wordt een onverwacht samenzijn. De slotenmaker, mijn vriend, de buurman en ik zijn bij meneer thuis. Meneer nodigt ons uit om samen een biertje te drinken in de woonkamer.

Misschien heeft hij de sleutels per ongeluk laten hangen. Misschien ook niet. Ik kan het niet weten. Maar ik vraag me af of er in dat vergeten moment ook een verlangen schuilging: naar gezelschap, naar mensen om zich heen.

Meneer zit tussen zijn gasten. Even staat niet zijn rolstoel centraal, of de moeite die praten hem kost. Er zijn mensen bij hem. Hij heeft de regie over het moment en deelt zijn huis met ons.

Een ironisch lachje speelt om zijn mond.

We vullen de glazen en proosten op de goede afloop. Buiten is het nog steeds koud, maar binnen is het warm geworden.

Vandaag is er, zomaar, een moment van geluk.

Misschien is dat ook een vorm van zorg: niet alleen helpen met wat nodig is, maar ruimte maken voor ontmoeting. Soms begint die ontmoeting met een klein probleem, een open deur en mensen die even blijven.

De magie van de zorg.

De magie in de zorg

Vertrouw altijd op de magie, het magische, het onberekenbare.  Dat is wat ons leven zo spannend maakt. Magie zit in alle dingen. De wereld om ons heen wordt boeiend door de magie. “Ik houd van jou!”  Ook dat is magie. Het schept een band tussen twee mensen. Magie maakt een relatie verwachtingsvol en ondoorgrondelijk. Maar wat is magie nou eigenlijk?

Is het misschien het onberekenbare, het onbekende? We kunnen het niet precies omschrijven. We geven het daarom maar een naam, we noemen het magie. In ons onderbewustzijnvallen de dingen soms samen. Dan ontstaat het inzicht dat er in dit leven meer is dan dat we kunnen waarnemen. Magie kan je verleiden om onbezonnen in een leegte te stappen, zonder angst en met open hart. Het is alsof er een geest is die zijn helpers uitstuurt om je de weg te wijzen. Je kan niet anders dan vertrouwen op de magie. De magie is er eigenlijk altijd. De magie stuurt …

Alles wat je doet in de zorg heeft ook te maken met magie. Je legt contacten met ouderen. Een contact is pas goed als de magie zijn werk heeft gedaan. De glimlach van ouderen is magie.

In mijn werk kan ik niet zonder die magie. Omdat het werk zo zwaar is heb ik steun nodig. Ik vertrouw op de magie die mij sterk maakt. Zo’n dag als vandaag bijvoorbeeld. Het is zondag. Vanochtend ben ik vroeg opgestaan. Kwart over zes ging de wekker af. Douchen, aankleden en met de tram van vijf voor zeven naar mijn werkplek. Daar begint de dienst om half acht. Ouderen helpen opstaan, wassen en aankleden. Ik loop gemiddeld 30 kilometer per week. Het is een groot verzorgingshuis met 7 verdiepingen. Er zijn galerijen waarop de appartementen van de bewoners uitkomen. Soms is het daar nat en koud en waait er een gure wind over de galerij. Eenmaal binnen bij de client wordt je omgeven door een bijna tropische warmte. Het ruikt er niet altijd even fris, En dat is dan een understatement.

Je moet er altijd voor de ander zijn. De magie zorgt er voor dat je tegen al die vieze luchtjes kan. Dat je zonder zuchten zware mensen uit bed kan tillen, ook al doet je rug pijn. En erger nog, als je collega’s hebt waar je niet van op aan kunt. Als de samenwerking niet verloopt zoals je zou willen.

Soms zie ik ook veel open wonden: decubitus, doorligging … Ik probeer dan sterk te blijven. Wat niet altijd lukt. Een bed vol urine. Ik moet de vieze lakens wegduwen en alles droog wrijven. Dan de schone lakens op het bed uitspreiden en instoppen... De client uitkleden en onder de douche zetten. Met zachte hand het lichaam schoonmaken. Rustig, en daarna schoon kleding aan... en een lekker geur.

Ik moet alle noden van de cliënten oplossen. Dat is mijn taak.

Maar dan is er plotseling dat ene magische moment. Mevrouw Hennekij, een dame van 78 jaar, pakt mij vast en geeft mij een zoen op de wang. Zo blij is zij met mijn aanwezigheid en mijn hulp. Ik krijg er een flinke portie zelfvertrouwen mee terug en kan weer verder gaan met mijn werk. Als je dankbaarheid ontvangt kun je zelf weer een lichtje zijn voor anderen. Je kan weer van de mensen houden. Je kan weer geduld opbrengen als er problemen zijn. Er ontstaat een wisselwerking. En, wat ook belangrijk is, je leert waarderen dat je zelf gezond bent en al dat soort dingen kunt doen.

Dat is de werking van magie.

Er zijn ook momenten in dit werk dat je je machteloos voelt. Dan lopen de dingen niet zoals je verwacht. Je hoopt dan dat je de juiste woorden gebruikt tegenover de clienten. Soms is er een gevoel van twijfel. Doe ik het wel goed? Waarom is die collega zo vervelend tegenover de client? Moet ik haar niet een beetje bemoedigen? In moeilijke situaties probeer ik altijd mezelf te blijven en me niet te laten beïnvloeden door mijn omgeving. Ik trek mijn eigen plan. Ik maak waarschijnlijk ook fouten, maar die leren me dan de grenzen van het leven kennen. Fouten zijn er ook om van te leren. Gelukkig is er dan de magie om de foute dingen in goede banen te leiden. Ja, ik blijf vertrouwen op de magie!

 

Ervaringen en levensverhalen...

Mijn ervaring in de zorg...

In de avond… als een dagelijks ritueel... ga ik haar huis binnen... Ze zit op haar oude bank, ze wacht net als elke avond op iemand... Ik glimlach, ze lacht naar me. Ze weet dat ik er ben, maar ze kent mij niet... Wie er naar haar huis komt, dat weet ze niet... elke dag is het een verrassing. 

...Zij staat langzaam op, met haar rollator... Langzaam beweegt ze naar de badkamer... Ik begin haar uit te kleden.  
Ik voel haar kwetsbare en gevoelige huid. 
Zij zegt: mijn borsten zijn niet zoals voorheen, ze zijn nu oud, mijn lichaam is niet meer mooi... Je bent erg mooi, echt een mooie vrouw, zeg ik. Ik kan haar botten voelen, aanraken, ik voel mijn handen langs haar botten, en ik voel het verstrijken van de tijd. Kwetsbaar en zwak door de tijd. In haar meer dan 90 jaar. Iedere activiteit die ze doet, kost haar veel energie... ze heeft nog steeds energie om te lachen... Ik wrijf mijn handen over haar huid, langzaam, voorzichtig, de zeep glijdt langzaam langs haar lichaam naar beneden… het lichaam wordt schoon... Haar ogen en huid zijn een weerspiegeling van haar ziel, en ik kan het zien... Haar huid heeft de geur van het verleden, de sporen van de liefde zijn er nog steeds, als een litteken... Naakt, helemaal naakt. Ik kijk naar haar, ze lacht naar me. Ik help haar om haar pyjama aan te trekken, en langzaam loop ik met haar naar haar bed. Ik leg mijn handen op haar voorhoofd, om warmte te geven, energie over te brengen... ze legt haar hoofd op het kussen. Ik lach, we lachen en we zeggen 'tot morgen'...

Persoonlijke begeleiding & activiteiten - Spaans lessen

"Vía de organisatie “Beter Thuis” ben ik met Miralba in contact gekomen.
Ongeveer 3 maanden kwam zij me 1 keer per week spaanse les geven.
Op uiteenlopende manieren krijg ik les, via liedjes, gedichten en met een Colombiaanse krant.
Daarbij leerde ik hoe daklozen een leegstaand pand in bezit namen en er iets bijzonders van maakten door de muren binnen te verven. Kunstenaars brachten buiten muurschilderingen aan. De buurt werd steeds enthousiaster en brachten uiteindelijk meubels voor het huis.
Een andere les ging over het bereiden van Colombiaanse gerechten. Ook de Colombiaanse bakbanaan werd onder de les uitgeprobeerd.
De conversatie les ging over alle mogelijke onderwerpen en was heel interessant.
De woordenkennis werd onderhand aangevuld tijdens boeiende gespreken.
Al met al kreeg ik ook meer idee over Colombia, wat anders dan de bekende maffia..."